🏺 YouTube’dan derin tarih okuması

17. yüzyılda kayıp eşyayı kim bulurdu? ‘Cunning folk’ gerçeği

Bilim Rehberi’nin son YouTube videosundan yola çıkarak erken modern İngiltere’de halk büyücülerinin, hukuk ve gündelik hayat içindeki yerini kaynaklarla inceliyoruz.

◐Tarih · Cunning folk
Görsel: Bilim Rehberi görsel masası

Kaynak duyurusu:

01

‘Büyücü’ sözcüğü neyi gizliyor?

Bilim Rehberi YouTube kanalının 10 Kasım tarihli videosu, 17. yüzyıl İngiltere’sinde insanların kayıp eşyalar için büyücülere başvurduğunu anlatıyor. Dönemin kaynaklarında ‘cunning folk’, ‘wise man’ veya ‘wise woman’ gibi adlarla anılan kişiler; kayıp mal bulma, hastalık yorumlama, fal, muska ve karşı-büyü gibi hizmetler sunabiliyordu.

Bugünkü ‘meslek’ kavramını doğrudan geçmişe taşımak yanıltıcıdır. Bu kişiler çoğu zaman başka geçim yollarına da sahipti ve faaliyetleri resmî bir oda ya da eğitim sistemi tarafından düzenlenmiyordu. Yine de ücret, hediye veya toplumsal itibar karşılığında düzenli danışmanlık vermeleri, gündelik ekonomide tanınan bir rol oluşturuyordu.

02

Kayıp eşya nasıl aranıyordu?

Başvuran kişi çalınan para, hayvan, giysi veya ev eşyasının bulunmasını isteyebilirdi. Uygulayıcı astrolojik harita, elek-makas kehaneti, kristal, dua veya sembolik yazılar kullanarak eşyanın yönünü ya da şüphelinin özelliklerini söylediğini iddia ederdi. Bu yöntemler modern anlamda kanıt üretmiyordu; fakat bilgi erişiminin sınırlı olduğu toplumlarda belirsizliği yönetme işlevi görüyordu.

Danışma aynı zamanda sosyal bir süreçti. Köydeki ilişkiler, önceki anlaşmazlıklar ve yerel söylentiler uygulayıcının yorumuna karışabiliyordu. Bu nedenle ‘büyülü teşhis’, bazen topluluğun zaten şüphelendiği kişiyi görünür kılıyor ve yeni çatışmalar doğurabiliyordu.

03

Hukuk neden ikircikliydi?

İngiltere’de 1542, 1563 ve 1604 tarihli düzenlemeler büyücülüğü farklı biçimlerde suç kapsamına aldı. Oxford Bodleian Kütüphanesinin hukuk rehberi, 1604 yasasının 1736’ya kadar yürürlükte kaldığını; 1736 yasasının ise büyülü güç iddiasını para cezası veya hapisle ele aldığını gösteriyor.

Her cunning folk cadı olmakla suçlanmadı ve her cadılık davası bu hizmetlerle ilgili değildi. Halk, zararlı büyü yaptığı düşünülen kişi ile büyüyü bozduğu düşünülen uygulayıcı arasında ayrım yapabiliyordu. Buna rağmen başarısız tedavi, kişisel düşmanlık veya toplumsal kriz, yardımcı rolündeki bir kişiyi suçlamanın hedefi hâline getirebilirdi.

04

Video anlatısını tarihsel bağlama yerleştirmek

Cambridge Üniversitesi’nin erken modern dönem araştırması, yerel şifacılığın özellikle kadınlar için riskli bir alan olabildiğini ve tedavi başarısız olduğunda büyücülük şüphesinin doğabildiğini gösteriyor. Cinsiyet, bakım emeği, hayvan hastalıkları ve komşuluk çatışmaları suçlamaların dağılımını etkiliyordu.

Bu nedenle ‘kayıp eşya büyücüleri’ yalnızca tuhaf bir geçmiş ayrıntısı değildir. Kurumsal polislik, sigorta, tıp ve bilgiye erişimin sınırlı olduğu bir dünyada insanların belirsizlik, kayıp ve adalet arayışını nasıl örgütlediğini gösterir. Eğlenceli başlık, hukuk ve toplumsal tarih kaynaklarıyla birlikte okunduğunda daha açıklayıcı hâle gelir.

#Cunningfolk#17.yüzyıl#İngiltere

Yararlanılan kaynaklar

Kaynakça ve ileri okuma

Bu sayfa hazırlanırken aşağıdaki kurumların yayımladığı birincil veya kurumsal kaynaklar kullanıldı. Bağlantılar yeni sekmede açılır.

  1. Bilim Rehberi YouTubeTarihin unutulan mesleği: Kayıp eşya büyücüleri↗
  2. University of Oxford Bodleian LibrariesWitchcraft & the law in early modern Europe: England↗
  3. University of CambridgeWitchcraft accusations an occupational hazard for female workers↗